RSS

TÍN NGƯỠNG ĐỀN CHÓA

12 Th7

Đền Chóa thuộc thôn Chân Lạc, xã Dũng Liệt (Yên Phong). Thôn Chân Lạc xưa có tên là Kẻ Chóa, được sử sách và dân gian biết đến nổi tiếng bởi ngôi đền cổ xưa thờ “Thủy Thần”.

Đền Chóa nằm trên một khu đất cao, xưa gọi là Rừng Điện, nay nằm giữa làng, bên cạnh là đình, chùa, miếu, tạo thành một quần thể di tích cổ kính của làng quê. Nổi bật trong quần thể di tích là ngôi đền cổ có quy mô đồ sộ gồm các tòa nhà: Thượng điện, Trung điện, Hạ điện; mỗi tòa 3 gian 2 chái mái ngói đao cong, nằm trên một trục chính giữa theo kiểu chữ Tam. Hai bên là dãy Tả vu, Hữu vu (được gọi là nhà giáp cỗ) cũng 3 gian 2 chái mái ngói đao cong. Với bố cục kiến trúc như vậy đã tạo cho ngôi đền tựa như một con Phượng lớn đang xòe cánh bay lên. Trước cửa đền có sân, hồ bán nguyệt rộng, cây cổ thụ bao quanh, khiến di tích vừa cổ kính vừa linh thiêng. Đền Chóa là công trình kiến trúc nghệ thuật của thời Lê Trung Hưng (thế kỷ XVIII) khá độc đáo còn lại đến ngày nay. Song từ đó đến nay đền Chóa đã qua một vài lần trùng tu vào thời Nguyễn. Trên các bộ phận kiến trúc như câu đầu, rường, cốn, bảy đều được chạm khắc trang trí “tứ linh”, “tứ quý” tinh xảo, nghệ thuật.

Ngoài giá trị kiến trúc điêu khắc, đền Chóa còn bảo lưu được nhiều cổ vật quý hiếm như: Tượng “Long Vương” mặt người mình rồng, 19 đạo sắc phong (sắc sớm nhất năm 1740, sắc muộn nhất năm 1924), 2 bia đá (được khắc năm 1704 và 1714), hoành phi, câu đối, hương án, sập đá hạc gỗ, phỗng gỗ, chấp kích, bát bửu… không những là chứng tích của ngôi đền trong lịch sử, mà còn là những tác phẩm đặc sắc của hai thời Lê-Nguyễn.

Song giá trị nổi bật của đền Chóa được sử sách và dân gian biết đến lại thuộc về tín ngưỡng và lễ hội. Các sách cổ như: Đại Nam nhất thống chí, Bắc Ninh địa dư chí, Bắc Ninh toàn tập dư địa chí có ghi chép về tín ngưỡng đền Chóa như sau: “Đền thơ 3 vị thủy thần ở Chân Hộ và Hộ Trung huyện Yên Phong. Một vị là Thủy tộc long quân, một vị là Hoàng Hà long khiết phu nhân và một là Tam Giang công chúa”. Tín ngưỡng thờ nước còn được biểu hiện rõ nét trong tục “Cầu đảo” mỗi khi hạn hán tại đền Chóa. Tục lệ này như sau:

Vào năm hạn hán, dân làng Chóa tổ chức lễ cầu đảo tại đền. Nghi thức tế lễ Thần được tiến hành trong ba ngày liền, không mưa lại ba ngày tiếp theo. Nếu trời vẫn không mưa thì dân làng tổ chức “Tắm kiệu”: rước kiệu Thần từ đền Chóa bằng thuyền vượt sông Cầu sang đền Vường sát bờ sông (thuộc xã Châu Minh, Hiệp Hòa, Bắc Giang) để tế lễ Thần ở đây. Khi thuyền qua sông, người ta còn dùng gáo đồng múc nước dội lên kiệu gọi là tắm kiệu. Sau khi tế lễ tại đền Vường mà trời vẫn không mưa, dân làng lại tổ chức “Rước bơi”: Kiệu Thần được rước đến bến Đình (thuộc thôn Lạc Trung) để thi bơi chải. Đến nơi kiệu được đặt trên bờ, mặt hướng ra sông. Dưới sông 3 thuyền chải của 60 trai tráng làng Chóa thi bơi. Trên bờ dân làng đánh trống cái liên hồi để thúc dục các thuyền bơi. Dưới nước các thuyền bơi quanh một vòng tại khúc sông bến Đình. Sau ba ngày rước bơi mà trời vẫn không mưa thì nhân dân ở đây tổ chức “Rước huyện”, tức đồng loạt các làng ven sông Cầu như Chóa, Xà… rước kiệu Thần xuống đền Đông Yên (xã Đông Phong) để tổ chức tế lễ cầu đảo.

Tín ngưỡng đền Chóa biểu hiện văn hóa của cư dân nông nghiệp ven sông Cầu thờ Thần Nước. Điều này đã được cố Giáo sư Trần Quốc Vượng khẳng định trong sách “Việt Nam cái nhìn Địa-Văn hóa” rằng vùng dọc sông Cầu đền thờ Thần Nước là phổ biến từ đền Chóa đến đền Diềm.

(BBN)

 

MỤC LỤC – VĂN HÓA TÍN NGƯỠNG TÔN GIÁO

 

Nhãn: , , , , , , , , , , , , ,

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: