RSS

TỬ CẤM THÀNH

06 Th11

TỬ CẤM THÀNH

tử cấm thành huế 2

Vòng tường thành thứ 3 của Kinh đô Huế, giới hạn khu vực làm việc, ăn ở và sinh hoạt của vua và hoàng gia. Tử Cấm thành nguyên gọi là Cung Thành, được khởi công xây dựng từ năm Gia Long thứ 2 (1803), năm Minh Mạng thứ 2 (1821) đổi tên thành Tử Cấm Thành. Thành có bình diện hình chữ nhật, cạnh nam, bắc dài 341m, cạnh đông, tây dài 308m chu vi 1300m. Tường thành xây hoàn toàn bằng gạch vồ, dày 0,7m, cao 3,7m. Ở mặt trước, phía nam là cửa chính Đại Cung Môn, kết cấu hoàn toàn bằng gỗ, lợp ngói lưu li vàng. Mặt bắc có 2 cửa Tường Loan và Nghi Phụng (trước năm 1821 mang tên Tường Lân). Thời Bảo Đại, sau khi xây lầu Ngự Tiền Văn Phòng mở thêm cửa Văn Phòng. Mặt đông có hai cửa Hưng Khánh và Đông An, về sau lấp cửa Đông An, mở thêm cửa Duyệt Thị ở phía đông Duyệt Thị Đường (ở mặt này cũng mở thêm cửa Cấm Uyển nhưng rồi lại lấp). Mặt tây có 2 cửa: Gia Tường và Tây An. Tất cả các cửa thành ở ba mặt đông, tây, bắc đều xây bằng gạch và vôi vữa, mái chồng nhiều tầng, làm giả ngói. Bên trong Tử Cấm thành bao gồm hàng chục công trình kiến trúc với qui mô lớn nhỏ khác nhau, được phân chia làm nhiều khu vực. Nay hầu như không còn ,sau đây là một số công trình chính

*ĐẠI CUNG MÔN : là tòa nhà 5 gian có công năng như một cái cổng ở mặt hướng nam, nơi dành riêng cho vua qua lại , nay không còn .

*ĐIỆN CẦN CHÁNH : nằm đối diện Đại Cung Môn , 7 gian hai chái, là nơi vừa làm việc hàng ngày và thiết thường triều 4 lần trong một tháng. Công trình này được xây dựng tinh xảo nhất ,đẹp nhất ở kinh thành Huế , nay không còn

*TẢ VU , HỮU VU : là hai ngôi nhà 5 gian hai chái , là nơi các quan ngồi chờ khi lâm triều

*ĐÔNG CÁC VÀ TỤ KHUÊ THƠ CÁC :nằm phía sau Tả Vu , là hai thư viện lưu giữ những tài liệu đặc biệt , sách quý của vua ,các công trình này không còn

*ĐIỆN VĂN MINH VÀ VÕ HIỂN :nằm ở hai bên điện Cần Chánh , là nơi vua họp riêng với các quan văn , quan võ , các công trình này không còn

*ĐIỆN CÀN THÀNH : tòa nhà 9 gian 2 chái , nơi ở và sinh hoạt riêng của bà Hoàng Qúy Phi ,vợ chính của vua , công trình này không còn

*ĐIỆN DƯỠNG TÂM :nằm ở phía bên trái viện sân điện Khôn Thái , là nơi vua đến nghỉ ngơi , thư giãn khi rảnh rỗi , công trình này không còn

*LỤC VIỆN : Là 6 viện nằm bên phải điện Khôn Thái ,: Đoan Chính , Đoan Huy , ĐoanTrang , Đoan Tường , Đoan Thuận và Đoan Hòa, là nơi ở và sinh hoạt của các bà vợ vua từ cấp Tần trở xuống, các công trình này không còn

*VIỆN TỊNH QUANG :nằm phía trái điện Khôn Thái , nơi xem hát của vua

*LẦU KIẾN TRUNG :tòa nhà dành riêng cho vua Khải Định , sau là cả gia đình vua Bảo Đại , công trình nảy không còn

*LẦU NGỰ TIỀN VĂN PHÒNG :nằm bên trái lầu Kiến Trung , là nơi làm việc của nhân viên văn phòng giúp việc vua, công trình này không còn

*THÁI BÌNH LÂU VÀ DUYỆT THỊ ĐƯỜNG :là nơi vua đọc sách , nghỉ ngơi , nghe hát

ĐỜI SỐNG TRONG TỬ CẤM THÀNH:

Hoàng đế:

Làm việc: Vua làm việc một mình tại chái đông viện Cấn Chánh, có vài thị nữ đứng hầu để mài son, đốt thuốc, dâng trà hay truyền lệnh cho các quan. Sớ tấu từ các tỉnh gửi về, nếu không quan trọng thì giao cho các đại thần ( về sau là các Bộ), chỉ có sớ tấu quan trọng mới dâng cho vua. Điện Cần Chánh là nơi thiết triều, tiếp đón các sứ bộ hay tổ chức tiệc tùng trong các dịp khánh hỷ.

Ăn, ngủ: Vua ăn và ngủ ở điện Càn Thành. Vua ăn mỗi ngày ba bữa, có năm cung nữ đứng hầu. Thực đơn mỗi bữa 50 món, mỗi món do một đầu bếp nấu. Thức ăn đựng trong một bình kín, bên ngoài có nhãn ghi tên thức ăn, Đến đời Khải Định chỉ còn 35 món. Theo lệ vua chỉ ăn một mình, Hoàng qúi phi cũng không được ăn chung. Đến đời Duy Tân, vua cho phép Quý phi là bà Mai Thị Vàng ngồi ăn chung. Vua Bảo Đại cũng cho Hoàng hậu Nam Phương và các hoàng tử, công chúa cùng ăn chung.

Hàng ngày có 30 cung nữ hầu vua, chia nhau canh gác; chỉ có năm người luôn ở cạnh vua để trang điểm, thay quần áo, chải chuốc móng tay, xức dầu, vấn khăn lụa…Khi vua ngủ, năm người này quạt hầu, đấm bóp, têm trầu, vấn thuốc và một người hát nhỏ để ru vua ngủ.

Tiêu khiển: Vua Minh Mạng ưa cảnh biển. Vua Tự Đức thường chơi “Đầu hồ”, vua Duy Tân thường chơi “đánh lũ” với các cô em của phi. Thĩnh thoảng vua cởi ngựa ra khỏi Tử Cấm thành để dạo chơi. Vua Thiệu trị yêu các danh lam thắng cảnh. Vua Tự Đức thích săn bắn, có lần gặp trận lũ nên về muộn, bị mẹ là bà Từ Dũ quỡ trách. Các vua triều Nguyễn thích xem hát hội ở Duyệt Thị Đường. Đây là nhà hát lớn nhất trong hoàng cung dành riêng cho vua và hoàng hậu. Vua Thành Thái không chỉ đánh trống chầu giỏi mà thỉnh thoảng còn lên sân khấu diễn tuồng.

Vương phi, Cung phi

Hoàng quí phi( cũng như Hoàng hậu) ở trong cung Khôn Thái. Vua Minh Mạng chia phi tần ra làm chín bậc: nhất giai phi, nhị giai phi, tam giai tần, tứ giai tần, ngũ giai tần, lục giai tiệp dư, thất giai quí nhân, bát giai mỹ nhân, cửu giai tài nhân. Dưới cùng là cung nữ.

Cung Khôn Thái là nơi dành riêng cho Hoàng quí phi. Điện Trinh Minh là nơi ở của các bà phi. Viện Thuận Hy là nơi ở của các bà tần. Ngoài ra còn có các viện Đoan Huy, Đoan Thuận, Đoan Hòa, Đoan Trang và Đoan Trường là chổ ở của Tiệp dư, Quí nhân, Mỹ nhân, Tài nhân và cung nữ.

Cuộc sống của các phi tần trong Tử Cấm thành rất nhàn hạ nhưng mức sống cao hay thấp tùy theo cấp bậc và sự sủng ái của vua. Có những cung nữ trẻ trung, xinh đẹp, duyên dáng được vua sủng ái có thể nhảy một lần 3,4 bậc. Từ khi được tuyển vào cung, các phi tần không được gặp cha mẹ, người thân, trừ một vài trường hợp đặc biệt được trò chuyện với mẹ qua một bức màn sáo trong khi cha phải đứng chò ngoài sân. Người Huế có câu” Đưa con vô nội” có hàm ý là đã mất con.

Thái giám (Hoạn quan):

Ở Việt Nam, thái giám đã có từ triều Lý đến triều Nguyễn. Trong việc tuyển chọn thái giám, người ta ưu tiên những trẻ em “ái nam ái nữ”. Người dân nào sinh con có khuyết tật ở bộ phận sinh dục, được gọi là “Ông Bộ”, thì phải khai với quan sở tại để khám xét rồi làm sớ tâu lên vua. Cha mẹ đứa bé sẽ nuôi con đến 12 tuổi rồi được Bộ Lễ đưa vào cung tập sự làm thái giám. Làng nào có thái giám sẽ được miễn phu phen, tạp dịch và sưu thuế. Cha mẹ đứa bé làm thái giám được triều đình ban thưởng trọng hậu. Nếu trẻ “ái nam ái nữ” không đủ số, người ta mới tuyển những người tình nguyện tinh thân ( tự hoạn hay tự yếm). Khi vào cung, các thái giám phải trải qua một thời gian học tập các nghi thức để biết cách phục vụ vua và các phi tần. Công việc mệt nhọc nhất của các thái giám là lo chuyện ân ái của vua. Mỗi đêm, thái giám nộp danh sách các phi tần cho vua chọn. Thái giám sẽ treo lồng đèn đỏ trước cung của cô nào được vua chấm. Cô phải tắm rửa sạch sẽ, thái giám mang một tấm chăn vào quấn quanh người cô, mắt nhắm nghiền, không một mảnh vải che thân, vác qua những dãy hành lang dài hun hút đến phòng vua, nhẹ nhàng đặt lên giường rồi lui ra ngoài khép cửa lại. Thái giám phải ghi chép tỉ mỉ họ tên, ngày giờ phi tần được vua lâm hạnh để sau này nếu có thai thì tính xem có đúng ngày tháng hay không. Một số thái giám được điều sang phục dịch các cung phi góa bụa của các vua đời trước tại các lăng tẩm. Dưới triều Gia Long, các thái giám vẫn được tham gia quốc sự như Tả quân Lê Văn Duyệt. Nhưng sau cuộc nổi loạn của Lê Văn Khôi, con nuôi của Lê Văn Duyệt, ngày 13.3.1836, vua Minh Mạng ban bố một tờ dụ khắc vào bia đá ở Văn Miếu, quy định các thái giám tuyệt đối không được tham gia triều chính.

Để phân biệt với các quan lại, thái giám được cấp một trang phục riêng bằng lụa xanh dệt hoa trước ngực, đội mũ cứng hoặc khăn đóng. Thái giám cũng có nhiều cấp bậc. Khi sống, họ phục dịch trong Tử Cấm thành. Khi đã già yếu, họ phải rời hậu cung ra dưỡng bệnh hoặc nằm chờ chết tại một tòa nhà ở phía bắc hoàng thành gọi là cung Giám Viện. Do thiếu thốn về tình cảm, các thái giám thường tìm đến nhau lúc tuổi xế chiều. Cũng có những thái giám gian díu với những cung nữ đã bị thất sủng để tìm chút hơi ấm của cuộc đời, nhưng họ không bao giờ có con với nhau. Trên đồi Dương Xuân ( nay thuộc làn Thủy Xuân), cách hoàng thành 5 km về phía tây nam, có một ngôi chùa tên là chùa Từ Hiếu, còn gọi là “chùa Thái giám”. Từ Hiếu là ngôi chùa có cảnh trí thơ mộng, đường vào chùa đầy thông reo vi vút. Trước chùa có một con suối nhỏ chảy róc rách quanh năm. Các thái giám về già hoặc bị thất sủng thường đến đây tu hành. Ngày nay, bên phải chùa Từ Hiếu vẫn confkhu nghĩa trang thái giám gồm 23 ngôi mộ và hai ngôi mộ gió ( chưa chôn ai). Trước cổng nghĩa trang phủ đầy rêu cón dựng một tấm bia từ đời Thành Thái thứ 3 do Cao Xuân Dục soạn, ghi lại tâm trạng của thái giám rất cảm động:” Trong khi sống, chúng tôi tìm thấy ở đây sự yên bình. Khi đau ốm, chúng tôi lui về đây để lánh mình va sau khi chết, chúng tôi sẽ được chôn chung ở đây. Dù sống hay chết, chúng tôi vẫn tìm thấy ở đây sự yên bình”.

Triều Nguyễn có một vị hoạn quan nổi tiếng là Tả quân Lê Văn Duyệt (1763-1832), một khai quốc công thần, nay mộ ông còn tại TPHCM, dân gian gọi là Lăng Ông Bà Chiểu.

TẠI SAO ĐẶT TÊN TỬ CẤM THÀNH?

Người xưa tin rằng ở trên trời, Ngọc Hoàng thượng đế cũng có cung điện như ở dưới trần, nhưng quy mô to lớn hơn, rực rỡ, lộng lẫy hơn. Cung điện ấy được gọi là Tử Vi Viên. Vua ở dưới cõi trần tin rằng mình là con của Trời(thiên tử) nên chỗ ở của vua cũng được gọi là “Tử”. Vậy chữ “Tử” nghĩa là gì ?

chữ “tử” trong Tử Cấm thành chỉ có nghĩa là “màu tía” ( đỏ và tím trôn lẫn nhau) tương tự như màu mận chín, chứ không có nghĩa là chết.

Vậy “Tử Cấm thành” có nghĩa là tòa nhà màu tía ,nơi ở của vua và hoàng tộc,

Trang Di Sản Huế .

MỤC LỤC – DI SẢN THẾ GIỚI


 
%(count) bình luận

Posted by trên Tháng Mười Một 6, 2009 in Tại Việt Nam

 

Nhãn: , , ,

One response to “TỬ CẤM THÀNH

  1. Đỗ Tứ

    Tháng Mười Một 18, 2009 at 3:43 sáng

    Tại sao màu của Hoàng tộc là Hoàng ( màu vàng kim lộng lẫy , quý phái ) trong khi màu nơi ở của vua và hậu lại là màu Tía ạ ? Hơn nữa em được biết người xưa rất kị dùng những chữ kiểu như ” Tư , Tử , Tứ “… vì đều phát âm tựa như “Tử” theo nghĩa là “Chết”… thế thì sao cung điện riêng tư bậc nhất của vua chúa lại mang chữ ấy , phải chăng có một quan niệm nào đó về màu sắc , phong thủy … kính xin tác giả bài này giải đáp tiếp ạ … ? ^^

     

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: